09 jul Hoe de Europese ontbossingsverordening ook jouw boodschappenlijst raakt

De Europese Unie heeft met de ontbossingsverordening een van de meest ingrijpende milieuregels van de afgelopen jaren doorgevoerd. Wie gewend is om labels te checken bij kleding, krijgt nu ook bij voedsel te maken met strengere eisen aan herkomst en transparantie. Voor iedereen die al bewust omgaat met mode is dit een logische volgende stap.

Officieel vastgelegd als Verordening (EU) 2023/1115, richt de regel zich op producten die wereldwijd bijdragen aan ontbossing. Denk aan cacao, koffie, soja, palmolie, rubber, hout en rundvlees. Bedrijven die deze grondstoffen naar de EU importeren moeten aantonen dat hun producten niet afkomstig zijn van ontboste grond.

Die verschuiving richting transparantie beperkt zich niet tot de grondstoffen die formeel onder de verordening vallen. Ook webshops die noten, gedroogd fruit en superfoods verkopen merken dat klanten vaker vragen stellen over herkomst en productieomstandigheden. Wie bijvoorbeeld cashewnoten of dadels bestelt bij Nootzaak, wil steeds vaker weten waar die vandaan komen en hoe ze geteeld zijn.

Wat de verordening precies regelt

De EUDR verplicht bedrijven om een zorgvuldigheidssysteem op te zetten voor zeven grondstoffen en hun afgeleide producten. Dat betekent dat een chocoladereep, een zak koffiebonen of een fles palmolie traceerbaar moet zijn tot aan het stuk land waar de grondstof is geteeld. De Europese Commissie heeft hiervoor een informatiesysteem opgezet waarin bedrijven hun verklaringen registreren.

Het gaat niet alleen om directe import. Ook verwerkte producten die deze grondstoffen bevatten vallen onder de regels. Een koekje met palmolie, een proteïnereep met soja of een zak cacaonibs: ze moeten allemaal aantoonbaar ontbossingsvrij zijn.

Van eerlijke kleding naar eerlijk voedsel

Lezers die zich al verdiepen in eerlijke mode kennen het principe van ketenverantwoordelijkheid. Merken moeten weten waar hun katoen vandaan komt, wie de kledingstukken naait en onder welke arbeidsomstandigheden dat gebeurt. Precies dezelfde gedachte ligt ten grondslag aan de EUDR, maar dan toegepast op voedselketens.

Het verschil is dat de voedingssector enorm gefragmenteerd is. Een noot reist soms via drie of vier landen voordat die in een Nederlandse winkel belandt. Cashewnoten worden bijvoorbeeld vaak in West-Afrika verbouwd, in Vietnam verwerkt en pas daarna in Europa verpakt. Die complexiteit maakt transparantie lastiger, maar niet minder noodzakelijk.

Juist bij producten als noten, gedroogd fruit en superfoods groeit het bewustzijn onder consumenten. Steeds meer mensen willen weten of hun tussendoortje niet ten koste gaat van regenwoud of lokale gemeenschappen. Die vraag hardop stellen aan een leverancier is al een concrete stap.

Hoe je als bewuste koper kunt handelen

De verordening legt de bewijslast bij bedrijven, niet bij consumenten. Toch kun je als koper keuzes maken die het verschil vergroten. Let op of een webshop of winkel openheid geeft over de herkomst van producten en of er certificeringen worden vermeld.

Kleinere gespecialiseerde aanbieders communiceren daar vaak explicieter over dan grote supermarktketens. Bij Nootzaak worden producten bijvoorbeeld per categorie aangeboden met informatie over het type product en meerdere verpakkingsformaten, wat het makkelijker maakt om bewust en gericht in te kopen. Zulke details lijken klein, maar ze geven aan dat een verkoper nadenkt over wat er op het schap ligt.

Daarnaast helpt het om je eigen consumptiepatroon onder de loep te nemen. Koop je regelmatig producten met palmolie of soja? Dan raakt de ontbossingsverordening indirect ook jouw winkelmandje. De Europese Commissie biedt via haar Farm to Fork-strategie meer achtergrondinformatie over de bredere visie op duurzame voedselketens.

Transparantie als blijvende beweging

De EUDR is geen eindpunt maar eerder een beginpunt. In Brussel wordt al gesproken over mogelijke uitbreiding naar meer producten en ecosystemen zoals savannes en veengebieden. De huidige focus op bossen dekt slechts een deel van de ecologische druk die landbouwproductie veroorzaakt.

Voor consumenten die al jaren bewust kiezen bij kleding is de vertaalslag naar voedsel kleiner dan het lijkt. Dezelfde kritische blik die je op een kledingmerk richt, kun je ook richten op de herkomst van een zak amandelen, een pot pindakaas of een bak dadels. De informatie is er steeds vaker, en de regelgeving dwingt leveranciers in toenemende mate om die openlijk te delen.